Ik hoor regelmatig de vraag: hoe snel ontstaat legionella in een jacuzzi? Het antwoord is dat legionella in gunstige omstandigheden al binnen een paar dagen kan groeien. Een warme temperatuur tussen 25 en 45 graden Celsius en onvoldoende onderhoud bieden de perfecte voedingsbodem voor bacteriën. Ik ga je in dit artikel vertellen hoe legionella zich zo snel kan ontwikkelen, waarom een jacuzzi extra gevoelig is en wat ik zelf doe om mijn jacuzzi veilig en schoon te houden.
Wat is legionella?
Legionella is een bacterie die kan leiden tot veteranenziekte. Dat is een ernstige longontsteking die je kunt oplopen als je besmette waterdruppels inademt. In kleine hoeveelheden is legionella vaak onschadelijk, maar als de bacterie de kans krijgt zich te vermenigvuldigen in warm en stilstaand water, kan die concentratie snel oplopen. Dan loop je een groter risico als je bijvoorbeeld dichtbij een dampende jacuzzi zit of er onverhoopt van inademt.
Ik vind het belangrijk om te beseffen dat legionella geen probleem hoeft te zijn wanneer het water goed wordt behandeld. Sterker nog, de bacterie ontwikkelt zich gewoonlijk niet in een goed onderhouden jacuzzi waarin het water dagelijks circuleert en correct wordt gedesinfecteerd.
Waarom is een jacuzzi vatbaar voor legionella?
Een jacuzzi biedt precies de warmte en vochtige omgeving waar legionella dol op is. Meestal staat de temperatuur tussen de 37 en 40 graden, wat in het ideale bereik ligt voor een snelle groei van bacteriën. Combineer dat met bubbels, spuitmonden en waterdamp, en je hebt een situatie waarin bacteriën zich makkelijk via kleine druppeltjes verspreiden.
Met “vatbaar” bedoel ik dat er zomaar iets mis kan gaan als je de waterkwaliteit niet nauwlettend in de gaten houdt. Vergelijk het met een vijver: als je daar geen filter aanzet, kan er een algengroei ontstaan. Bij een jacuzzi gebeurt iets vergelijkbaars, maar dan met legionellabacteriën, die zich nog sneller vermeerderen in warm water.
Slechte circulatie kan het probleem verergeren. Als bepaalde leidingen of jets weinig worden gebruikt, blijft het water daarin stilstaan. Juist in stilstaand water kunnen bacteriën sneller groeien. Daarnaast zijn jacuzzi’s vaak voorzien van pompen die regelmatig aan- en uitgaan. Als de pomp te lang stil staat, kan de bacterie zich gaan ophopen.
Temperatuur en groeisnelheid
Legionella groeit het snelst tussen 25 en 45 graden Celsius. Dat is geografisch en technisch gezien precies de range waarin onze jacuzzipompen en verwarmingssystemen werken. Ik stel mijn jacuzzi meestal in op 38 graden. Dat is heerlijk warm, maar ik weet ook dat ik op die temperatuur extra alert moet zijn op wateronderhoud.
Het kan vreemd klinken, maar een te hoge temperatuur (boven de 50 graden) kan legionella juist doden. Alleen is dat meestal niet prettig voor je lichaam of goed voor je energierekening. De meest gangbare instellingen schommelen rond de 37 tot 40 graden. Hierdoor moeten we er rekening mee houden dat legionellabacteriën zich snel kunnen vermenigvuldigen.
Er wordt soms gedacht dat alleen oudere of “niet-zo-schone” jacuzzi’s vatbaar zijn, maar zelfs een vrij nieuwe jacuzzi kan ermee te maken krijgen als de waterkwaliteit niet op peil blijft. De kern zit ‘m in het feit dat legionella direct begint te groeien zodra de omstandigheden ideaal zijn. En ideaal betekent: warm water, weinig of geen desinfectiemiddel, en lange stilstand.
Belang van schoonmaken en onderhoud
Ik heb geleerd dat consistent onderhoud de sleutel is om legionella en andere bacteriën in bedwang te houden. Onderhoud klinkt als een karwei, maar het kan vrij eenvoudig zijn als je het onderdeel maakt van je routine. Onvoldoende aandacht voor pH-waarden, chloorgehalte of broomniveau kan echter snel tot ongewenste groei leiden.
Veel mensen denken dat ze pas na enkele maanden schoonmaken nodig hebben, maar legionella houdt zich niet aan een vast schema. Als de pH-waarde uit balans is en het chloorgehalte onder 1 ppm zakt, kan de bacterie binnen enkele dagen al zichtbaar worden bij kweek- of PCR-tests. In de praktijk merk je dit meestal niet direct, want water kan er helder uitzien terwijl er toch bacteriën in zitten.
Zelf volg ik een paar eenvoudige stappen:
- Ik controleer minstens twee keer per week de pH- en chloorwaarden.
- Ik maak regelmatig de randen van mijn jacuzzi schoon, vooral rond de waterlijn.
- Eens in de drie tot vier maanden ververs ik het water volledig, zodat het water niet te verzadigd raakt met mineralen en afvalstoffen.
Door deze eenvoudige basisregels voorkom ik dat ik voor verrassingen kom te staan.
Dagelijkse gewoontes die helpen
Naast wekelijks of maandelijks onderhoud zijn er ook dagelijkse gewoontes die een groot verschil maken. Ik let bijvoorbeeld altijd op de volgende punten:
- Deksel goed sluiten: Door de jacuzzi goed af te sluiten, houd je stof, regenwater en insecten buiten. Dit beschermt het chloor- of broomgehalte in het water.
- Circulatie in de gaten houden: De meeste jacuzzi’s hebben een automatische circulatiestand. Ik controleer regelmatig (bijvoorbeeld even voor het slapengaan) of mijn pomp echt draait.
- Douchen voor gebruik: Zo min mogelijk vuil, zweet en oliën in het water betekent dat het chloor of broom zich niet meteen moet richten op lichaamsresten maar op bacteriëndoding.
Die kleine dingen nemen weinig tijd in beslag, maar zorgen ervoor dat de bacteriedruk niet onnodig stijgt.
Desinfectiemiddelen en pH-waarden
Chloor is de meest gebruikte desinfectiemethode voor jacuzzi’s. Je kunt ook met broom werken, dat net zo effectief kan zijn. Wat je ook kiest, houd de werkzame concentratie op peil. Bij chloor is dat idealiter rond 1 tot 3 ppm, bij broom rond 3 tot 5 ppm. Ik gebruik zelf chloortabletten die ik in een drijver plaats, want dat verdeelt het chloor geleidelijk.
Naast desinfectie is pH-waarde een belangrijke factor. Ligt de pH te hoog of te laag, dan verliest chloor of broom een groot deel van z’n effectiviteit. Ik streef naar een pH tussen 7,2 en 7,6. Met een teststrip controleer ik de pH en het chloorgehalte. Teststrips vind ik handig omdat ik binnen een minuut zie of er moet worden bijgesteld.
Sommige mensen houden van alternatieve middelen zoals AquaFinesse, een product dat een beschermende laag vormt over de kuip en leidingen. Dit kan legionella helpen tegengaan, maar ik combineer dit alijd met een kleine hoeveelheid chloor. Zo ben ik verzekerd van een dubbele bescherming.
Filters en ozonator
Een regelmatig schoongemaakt en vervangend filter is essentieel. Ik maak mijn filters wekelijks schoon onder stromend water en gebruik soms een speciaal reinigingsmiddel om vet- en zeepresten te verwijderen. Clogged filters beperken de waterdoorstroming, wat weer kan leiden tot stilstaand water in bepaalde hoeken en leidingen.
Daarnaast hebben veel jacuzzi’s een ozonator. Die zet zuurstof om in ozon, dat bacteriën helpt doden. De ozonator is een geweldige aanvulling op chloor of broom, maar hij verliest aan effectiviteit naarmate de jaren verstrijken. Ik heb geleerd dat het slim is om de ozonator om de twee jaar te vervangen, zodat hij fris en krachtig blijft werken. Als de ozonator versleten is, zul je merken dat je meer chloor moet toevoegen om op hetzelfde niveau van reiniging te blijven.
Frequent water verversen
Regelmatig water verversen is een must, zelfs als je bacteriën continu bestrijdt met chloor of broom. In veel handleidingen lees je dat je elke drie of vier maanden het water moet vervangen. Dat is ook wat ik doe. Op deze manier voorkom ik dat er teveel oplosbare afvalstoffen in het water blijven, wat de groei van bacteriën kan versnellen.
Hoe vaak je precies moet verversen, hangt af van de grootte van je jacuzzi en hoeveel mensen erin zitten. Een handige formule is: Waterverversingsfrequentie in dagen = (Inhoud van de spa in liters / 3) gedeeld door het gemiddeld aantal gebruikers per dag. Dat lijkt misschien wat wiskundig, maar het geeft een indicatie. Zit jij er dagelijks met vier mensen in, dan zul je vaker moeten verversen dan wanneer je meestal alleen van de jacuzzi geniet.
Zelf merk ik dat na een paar maanden het water soms een beetje minder “fris” aanvoelt. Dat is voor mij een teken dat verversen nodig is. En als ik een keer intensief bezoek heb, bijvoorbeeld een tuinfeestje, ververs ik het water liever iets eerder.
Andere handige voorzorgsmaatregelen
Naast de vaste controles is er nog een aantal dingen waar ik zo nu en dan aan denk:
- Leidingen doorspoelen: Bacteriën kunnen zich verstoppen in leidingen en jets. Ik gebruik een speciaal leidingenreinigingsmiddel voordat ik het water ververs. Dat geeft me de zekerheid dat ook de binnenkant van de leidingen wordt schoongemaakt. Lees gerust hoe leidingen jacuzzi reinigen als je precies wilt weten hoe je dit aanpakt.
- Afdekmateriaal schoonmaken: Eens per maand neem ik de jacuzzi-afdekking af met een mild reinigingsmiddel. Zo voorkom ik dat vuil of schimmel aan de binnenkant gaat ophopen.
- Letten op stilstand: Als ik van plan ben de jacuzzi langere tijd niet te gebruiken, zet ik een keer per etmaal de pomp aan, zodat het water toch bleef circuleren. Dat minimaliseert de kans op bacteriegroei.
- Winteronderhoud: In de koude maanden loop je extra risico omdat temperatuurverschillen groot kunnen zijn en mensen de neiging hebben minder vaak te checken. Ik vertel hier meer over in mijn artikel over hoe onderhoud je een jacuzzi in de winter.
Mijn persoonlijke routine
In het begin vroeg ik me af of ik echt zo vaak moest controleren, maar inmiddels heb ik een routine die heel logisch en eenvoudig is:
- Iedere ochtend kijk ik even of mijn jacuzzi nog goed bedekt is, en ik luister naar de pomp om te controleren of hij in circulatiemodus staat.
- Twee keer per week gebruik ik teststrips om naar de pH-waarde en het chloor- of broomgehalte te kijken. Zie ik dat iets te laag is, dan corrigeer ik direct met de juiste middelen.
- Na elk gebruik: ik zet de jets nog even aan terwijl er geen mensen meer in de jacuzzi zitten. Dat laat het water circuleren zonder dat er vuil van onze lichamen in het water komt.
- Eén keer per maand geef ik de filters een grondige schoonmaakbeurt met een speciaal filterreinigingsmiddel.
- Eens per kwartaal ververs ik het water en maak ik de kuip grondig schoon. Op die manier voorzie ik mijn jacuzzi telkens weer van een frisse start.
Deze routine kost me niet veel tijd, maar bespaart me een hoop kopzorgen. Legionella krijgt op die manier amper de kans om zich in mijn jacuzzi te nestelen.
Veelgemaakte fouten
Ik hoor soms van mensen die ervan uitgaan dat als het water er goed uitziet, het ook schoon is. Dat is echt een misvatting. Legionella is niet altijd zichtbaar. Daarnaast zijn er nog een paar andere fouten die ik zelf ook in het begin maakte:
- Te laat water verversen: Als water té lang blijft staan, stapelen bacteriën en andere verontreinigingen zich eenvoudig op.
- Verkeerde pH-balans: Zonder de juiste pH-waarde kan zelfs een normale chloorhoeveelheid te zwak zijn om legionella te doden.
- Niet de juiste middelen kiezen: Sommige additieven beloven “chemievrij” gebruik, maar daarmee loop je echt het risico dat je desinfectie onvoldoende is.
- Onvoldoende aandacht voor jets en leidingen: Zelfs als het bad er bovenop schoon uitziet, kan legionella in de leidingen op de loer liggen. Daarom gebruik ik ieder kwartaal een speciaal leidingenreinigingsproduct.
Door deze valkuilen te vermijden, blijft de jacuzzi-ervaring wat mij betreft heerlijk en zorgeloos.
Rol van zoutwatersystemen
Zoutwatersystemen zijn in opkomst. Ik heb daar zelf ook naar gekeken. Bij een zoutwatersysteem wordt zout in het water omgezet in chloor door elektrolyse. Het water voelt vaak zachter, en je ruikt minder chloor. Toch is ook hier sprake van chloorproductie, dus blijft er een vorm van desinfectie aanwezig.
Mocht je overwegen om over te stappen op zoutwater, dan is het belangrijk om te weten dat onderhoud nog steeds nodig blijft. De cel die zorgt voor de omzetting van zout in chloor moet regelmatig worden schoongemaakt. Ben je hier nieuwsgierig naar, lees dan is onderhoud anders bij een zoutwater jacuzzi.
Stagnatie voorkomen
Stilstaand water is de grootste vriend van legionella. Ik heb zelf ervaren hoe belangrijk het is om mijn jacuzzi niet wekenlang ongebruikt, maar wel vol water te laten staan. Zelfs als de temperatuur laag is, kan legionella nog opduiken, al zal de groei dan wat langzamer zijn.
Kies er bijvoorbeeld voor om het water volledig te legen als je echt lang op vakantie gaat, of zorg in elk geval dat de filters en pompen een paar keer per dag draaien. Loop je toch tegen hogere energiekosten aan omdat de pomp draait, overweeg dan om de temperatuur verlagen, maar nog steeds circulatie in te stellen.
Wanneer nieuwe filters en ozonator?
Filters maken het verschil tussen schoon en troebel water. Ik vervang mijn filter ongeveer ieder halfjaar tot een jaar, afhankelijk van de gebruiksintensiteit en zichtbare slijtage. Een filter is niet eeuwig houdbaar, en een beschadigd of versleten filter kan zijn werking verliezen.
De ozonator, als je jacuzzi die heeft, slijt na verloop van tijd. Ik merk meestal na ongeveer twee jaar dat mijn ozonator wat minder effectief is. Dan vervang ik hem, zodat ik die extra bescherming tegen bacteriën en virussen behoud.
Sommige jacuzzi-eigenaars denken dat ze de ozonator wel kunnen laten zitten tot hij echt kapot is, maar dan loop je het risico dat je opeens sneller chloor moet bijdoseren en dat bacteriën – zoals legionella – meer kans krijgen.
Wat doe ik na intensief gebruik?
Als ik bezoek heb voor een tuinfeest en vijf of zes mensen maken achter elkaar gebruik van mijn jacuzzi, dan controleer ik diezelfde avond nog het chloorgehalte. Vaak is dat gedaald, omdat er flink wat lichaamsresten, zweet en zonnebrandcrème in het water terecht kunnen komen.
Ik draai direct een extra filtercyclus en zorg dat de desinfectiemiddelen op peil zijn. Soms ververs ik een deel van het water als ik merk dat het troebel wordt. Zo kom ik niet in de problemen met een te lage chloorconcentratie en neem ik legionella gelijk de wind uit de zeilen.
Hoe snel kan het misgaan?
Het vervelende is dat legionella relatief snel kan vermenigvuldigen wanneer de omstandigheden ideaal zijn. Dat is bij temperaturen rond de 37 tot 40 graden en een laag desinfectiegehalte. In laboratoriumomstandigheden kan legionella zich binnen enkele dagen vermeerderen tot een concentratie die risico’s met zich meebrengt.
In de praktijk zijn er gevallen bekend van hotels die in korte tijd meerdere besmette gasten hadden, omdat de jacuzzi voortdurend warm was en onvoldoende werd onderhouden. Ook in een thuisomgeving is het mogelijk dat je water binnen een week of zelfs minder tijd verontreinigd raakt als je bijvoorbeeld vergeet chloor toe te voegen en de pH-waarde volledig uit balans is.
Daarom houd ik zelf altijd de vinger aan de pols. Een kleine routine om je waarden op peil te houden scheelt enorm.
Hoe ik legionella buiten de deur houd
In mijn ervaring komt het neer op drie pijlers: temperatuur, desinfectie en circulatie. Zodra een van die drie niet op orde is, ontstaat er een opening voor legionella. Hier nogmaals mijn kerntips:
- Temperatuur: Houd de temperatuur zo constant mogelijk in de buurt van de aanbevolen 37-38 graden. Ga niet te ver boven de 40 graden, dat is onnodig hoog en energie-intensief.
- Desinfectie: Controleer je pH- en chloor- of broomgehalte minimaal twee keer per week en na intensief gebruik.
- Circulatie: Laat de pomp regelmatig draaien, zelfs als je de jacuzzi niet gebruikt. Stagnatie is je grootste vijand.
Mocht je wat hulp willen bij het standaard onderhoud, dan is dit artikel over hoe onderhoud je een jacuzzi handig. Zo kun je stap voor stap zien welke dagelijkse en wekelijkse handelingen belangrijk zijn.
Kosten en duurzaamheid
Sommige mensen aarzelen om vaker te verversen of om extra filtercycli te laten draaien, omdat ze bang zijn voor de energierekening. Ik begrijp dat best, want alle kleine beetjes tellen op. Tegelijkertijd weegt de veiligheid (en de nodige gemoedsrust) voor mij zwaarder dan een klein beetje besparing.
Bovendien zijn er slimme manieren om energie te besparen zonder de waterkwaliteit in het geding te brengen. Je kunt bijvoorbeeld een energiezuinigere pomp aanschaffen, of overwegen of kan een jacuzzi het hele jaar aan blijven. Dan kun je daarop je strategie aanpassen.
Slecht onderhoud komt uiteindelijk ook duur te staan. Je loopt niet alleen gezondheidsrisico, maar je kunt ook schade krijgen aan je apparatuur of filters (zie ook wat kost slecht onderhoud op lange termijn). Een kapotte pomp door bacteriële aanslag kan al snel behoorlijk in de papieren lopen.
Een rustgevende ervaring
Ik zie mijn jacuzzi als een oase van rust na een lange werkdag. Daarom vind ik het juist fijn om te weten dat de waterkwaliteit in orde is. Ik wil ontspannen in warm water, zonder me zorgen te maken over legionella of andere narigheid. Met een paar simpele handelingen houd ik het risico klein.
Voor de zekerheid houd ik altijd een setje teststrips en een voorraad chloortabletten bij de hand. Ik kan die makkelijk online bestellen, bijvoorbeeld bij bol, zodat ik nooit zonder kom te zitten. Het geruststellende gevoel dat ik meteen kan bijsturen als de waarden niet kloppen, is voor mij goud waard.
Verder let ik op slijtage aan de afdekking, omdat een beschadigde of slecht sluitende cover ook een hoop vuil kan binnenlaten. Wanneer ik zie dat het schuim in de cover begint af te brokkelen, vervang ik ‘m liever op tijd dan dat ik onnodige bacteriegroei riskeer.
Tot slot
Ik hoop dat je nu een beter beeld hebt van hoe snel legionella in een jacuzzi kan ontstaan. Uiteindelijk is het met de juiste aandacht prima onder controle te houden. De truc zit ‘m vooral in regelmatig bijhouden van de waterwaarden, het verversen van water en het schoonmaken van filters en leidingen.
Heb je een opblaasbare jacuzzi en twijfel je hoe het onderhoud verschilt? Lees dan hoe onderhoud je een opblaasbare jacuzzi. Ook een opblaasbaar model moet je goed in de gaten houden, vooral omdat de temperatuur ook daar vaak rond de 38 graden ligt.
Of je nu net begint met jacuzzi-onderhoud of het al jaren doet, mezelf heeft het enorm geholpen om een vast schema te hebben. Met duidelijke stappen, de juiste middelen en een beetje discipline is het risico op legionella echt klein. En zo kun je optimaal blijven genieten van de welverdiende ontspanning in je eigen achtertuin.
Veel plezier en een veilige, schone jacuzzi toegewenst!